Početak Osnovni koncept invalidnosti

Warning: strtotime(): It is not safe to rely on the system's timezone settings. You are *required* to use the date.timezone setting or the date_default_timezone_set() function. In case you used any of those methods and you are still getting this warning, you most likely misspelled the timezone identifier. We selected the timezone 'UTC' for now, but please set date.timezone to select your timezone. in /home/cod/www/invalidnost/libraries/joomla/utilities/date.php on line 56

Warning: date(): It is not safe to rely on the system's timezone settings. You are *required* to use the date.timezone setting or the date_default_timezone_set() function. In case you used any of those methods and you are still getting this warning, you most likely misspelled the timezone identifier. We selected the timezone 'UTC' for now, but please set date.timezone to select your timezone. in /home/cod/www/invalidnost/libraries/joomla/utilities/date.php on line 198

Osnovni koncept invalidnosti

Model ljudskog razvoja

© LUNA

Model ili paradigma na kojoj se zasniva razvoj klasifikacije određuje čitavo njeno usmerenje, a to usmerenje jeste sagledavanje celine. Sa pedagoškog, kao i sa teoretskog gledišta, najveći problem kod eksplikativnih modela koji objašnjavaju posledice bolesti, trauma ili drugih poremećaja, kao što su model ICIDH ili Nagijev model, vezan je za njihovo instititucionalno poreklo ili za zdravstveni kontekst (bolest) iz koga oni vuku svoje korene. Iako je ovo razumljivo i legitimno, ono čitav postupak klasifikacije obeležava vizijom iz ugla resora zdravstva. Takvi modeli se na oslanjaju na generički, niti na antropološki model razvoja koji su primenjivi na sva ljudska bića. Model ljudskog razvoja nam omogućava da ilustrujemo dinamiku interaktivnog procesa između ličnih (unutrašnjih) činilaca i sredinskih (spoljašnjih) činilaca koji određuju rezultate dostignuća u ostvarivanju životnih navika koje odgovaraju starosti, polu i socio-kutlturnom identitetu osobe.


Nastajanje situacije hendikepa

Imajući u vidu teškoće vezane za izbor i korišćenje jedinstvenog termina koji bi označavao čitavu pojavu uzroka i posledica bolesti i trauma, neophodno je objasniti izbor naziva modela i kvebeške klasifikacije. Termin «Nastajanje situacije hendikepa» uzet je kao sinonim pojave ili procesa koji osobu čini osobom sa invaliditetom, a koji je ekvivalentan pojmu «Process of Disablement» u engleskom jeziku. Iz perspektive kvebeške klasifikacije, važno je razlikovati opštu pojavu «nesposobnosti», kao dela stvarnosti koji određuje različite upotrebe ove klasifikacije, od pojma «situacije hendikepa», definisanog kao merenje ostvarivanja životnih navika i jedna od konceptualnih oblasti sveukupne pojave.


Činioci rizika

Činioci rizika predstavljaju činilac neophodan za razumevanje i objašnjenje Nastajanja situacije hendikepa (NSH). Mi smatramo uputnim da identifikujemo dimenziju «činioca rizika» sa «klasifikacionog» gledišta i da je učinimo jasnom i različitom, budući da ona pokriva kako lične, tako i sredinske varijable koje zahtevaju nomenklaturu čija se organizacija razikuje od organizacije predložene za sredinske determinante ostvarivanja životnih navika.

Činioci rizka predstavljaju element koji pripada pojedincu ili potiče iz sredine, a koji može prouzokovati bolest, traumu ili na drugi način narušiti integritet i razvoj osobe.

Činioci rizika mogu postati stvarni uzroci bolesti, trauma ili drugih načina narušavanja integriteta ili razvoja osobe.


Uzrok invalidnosti: individualni ili društveni?

Različiti konceptualni modeli podupiru društvenu percepciju invalidnosti i shodno tome utiču na intervencije predložene za rešavanje “problema”. Shematski govoreći, postoje dva vodeća pristupa koji stoje jedan drugome nasuprot: medicinski model i socijalni model. Pitanje uzročnosti nalazi se u samom središtu razlike između ta dva modela. Medicinski model posmatra invalidnost kao individualnu patologiju, dok socijalni model ističe socijalni uzrok invalidnosti. Postoje dve očite varijante medicinskog/individualnog modela: biomedicinski model zasniva se na pristupu koji naročito akcentuje lečenje, dok se funkcionalni model, koji je umnogome pomogao razvoj medicinske rehabilitacije sredinom XX veka, fokusira na funkcionalne konsekvence. Socijalni model, koji se razvijao poslednjih 30 godina, podrazumeva jedan pristup zasnovan na sredinskim činiocima, koji posmatra kako činioci iz okruženja utiču na učešće u društvu, ali takođe i jedan više socio-politički pristup, zasnovan na ljudskim pravima, koji usmerava pažnju na diskriminaciju osoba sa invaliditetom. Svaki od ova četiri modela predlaže različite pristupe kako intervenisati, kako sprečiti invalidnost i kako utvrditi stepen društvene odgovornosti. Ishodišni pristup određuje društveni stav i mesto osoba sa invaliditetom u društvu, utvrđujući na taj način obrazac po kome društvo i sistem zaštite regulišu pitanja invalidnosti.